Nieuwsbrief RoSA! Untitled 1


triest Rotterdam
Nieuwsbrief 11
Rotterdamse Sociale Alliantie,
netwerk tegen armoede,
sociale uitsluiting en verrijking

7 februari 2011

mail@rosarotterdam.nl


Voor jou tien anderen – keerzijden van de vrije markt

  • Geef ondernemers vrij baan en val ze zo min mogelijk lastig met beperkende regels, dan zullen ze zorgen voor snelle economische groei en een lage inflatie. Dat recept uit de jaren tachtig van de vorige eeuw zou leiden tot meer welvaart en daar profiteert uiteindelijk iedereen van mee. Wie het niet eens was met die redenering van de neoliberalen, was een dief van zijn eigen portemonnee. Het geloof in de vrije markt duurde voor velen voort tot de financiële crisis in de herfst van 2008.

    Inmiddels weten we dat het najagen van bedrijfsmatige efficiëntie en flexibele arbeidsmarkten veel kortetermijnwinsten heeft opgeleverd die verdwenen zijn in de zakken van managers en aandeelhouders, ten koste van economische en financiële soliditeit op de langere termijn. Deregulering en privatisering hebben geleid tot schaamteloze zelfverrijking van de managerskaste en tevens tot tergende baanonzekerheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Ook in Nederland lieten politici in de jaren tachtig de oren hangen naar het sprookje van de neoliberalen, aangespoord door Europese regelgeving. Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw hebben de kabinetten-Lubbers, Kok en Balkenende het beleid geënt op een sterk geloof in de verdelende rechtvaardigheid van de vrije markt. Drie beleidslijnen stonden in die periode centraal:

    1) Laat alles aan de markt over wat aan de markt overgelaten kan worden en schaf zoveel mogelijk regels af. (Privatisering, verzelfstandiging, outsourcing, deregulering.)

    2) Voer een activerend arbeidsmarktbeleid dat zoveel mogelijk mensen zo snel mogelijk van uitkering naar arbeidsmarkt dirigeert. Als mensen eenmaal aan het werk zijn, klimmen ze, geholpen door arbeidservaring en bijscholing, vanzelf omhoog op de carrièreladder.

    3) Zorg voor een flexibele arbeidsmarkt. Alleen als er meer banen voor laaggeschoolden ontstaan, kunnen al die mensen uit de uitkering en in een baan stappen.

    Langzaam maar zeker kreeg Nederland te maken met een fenomeen dat we altijd als typisch Amerikaans hebben beschouwd: de working poor. Het hangt er natuurlijk maar vanaf hoe je telt en hoe je armoede definieert, maar de geleerden zijn het er wel over eens dat het om zo’n 250 tot 300 duizend werkende Nederlanders gaat (partners en kinderen die van hen afhankelijk zijn niet meegeteld), dat de groep sinds de jaren negentig langzaam maar gestaag groeit, dat zich onder hen relatief veel zzp’ers bevinden die geen aanspraak kunnen maken op een minimumloon, en dat vrouwen, laagopgeleiden, immigranten, mensen boven de 35 en mensen met een slechte gezondheid onevenredig vaak de klos zijn.

    Daarover gaat Onzeker bestaan, het boek dat ik schreef in opdracht van de vakcentrale FNV. Geef de mensen aan de onderkant van de samenleving een gezicht, vroeg de vakbond, teken hun verhalen op, maak duidelijk wat hun probleem is. Samen met een fotograaf legde ik het levensverhaal vast van 21 mensen die zichzelf beschouwen als werkende armen. Een paar dingen werden glashelder:

    · Het gaat bijna altijd om mensen die een tegenslag in het leven hebben gehad (ongelukkig huwelijk met scheiding als gevolg, ongeval met tijdelijke arbeidsongeschiktheid tot gevolg, gehandicapt kind, lichamelijke of psychische ziekte, jarenlang uit het arbeidsproces geweest om kinderen of hulpbehoevende familie te verzorgen en bij terugkeer te oud of kennis en ervaring verouderd). Het gaat vaak om alleenstaande moeders. Ondanks die pech kiezen ze er steevast voor om met betaalde arbeid de kost te verdienen. Omdat ze hun kinderen niet willen laten opgroeien met het idee dat een inkomen via een envelop op de deurmat terecht komt, zonder er iets voor te doen. Of omdat ze in hun werk voldoening vinden en er sociale contacten opdoen.

    · Een laag inkomen knaagt aan de kwaliteit van het leven, vooral als er kinderen in het spel zijn. Maar vrijwel alle mensen die ik gesproken heb vinden het zeker zo erg dat ze met zo weinig respect bejegend worden. Schoonmakers die op Schiphol lege frietbakjes voor hun bezem gegooid krijgen zonder dat de passant hun een blik waardig keurt; werknemers die van de ene dag op de andere op straat gezet worden, zonder dat de werkgever of chef medeleven betoont.

    · En tot slot: behalve een te laag inkomen en een gebrek aan respect kampen werkende armen ook nog met een ernstige baanonzekerheid: vooral degenen met tijdelijke contracten en nulurencontracten of zij die via uitzendbureaus of payroll-bedrijven werken, weten nooit zeker of ze de volgende maand nog werk hebben.

    De grote vraag is natuurlijk: willen we die samenleving wel, met zulke gigantische verschillen in inkomen, met zo’n afbrokkeling van arbeidsvoorwaarden aan de onderkant van de arbeidsmarkt en met een sociale zekerheid die nauwelijks nog voldoet aan wat een beschavingsminimum mag heten? Voor steeds meer mensen is het antwoord duidelijk: nee, die samenleving willen we niet. Maar wat kun je ertegen ondernemen? Een structurele oplossing van het probleem is niet makkelijk. Toch kunnen alle betrokken partijen wel iets doen: wij allemaal, burgers van dit land; vakbonden en politieke bedrijven; de werknemers zelf; de werkgevers. Uiteindelijk zijn we allemaal gebaat bij een welvarende, eerlijke, stabiele samenleving. En die komt in gevaar als we een aanzienlijke groep mensen tot speelbal maken van het vrijemarktdenken.

    Dit is een bekorte versie van de lezing die Will Tinnemans hield tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van RoSA!, in samenwerking met de Stichting Vreemlingenorganisaties Rotterdam, op woensdag 26 januari 2011.

    Will Tinnemans(1959) is schrijver, moderator en mediatrainer. Van zijn hand verscheen onder andere Onzeker bestaan. Leven aan de rafelrand van de arbeidsmarkt, Nieuw Amsterdam, 2009 (2de druk, 160 pagina’s, prijs € 14,95). Hij werkt aan een vervolg, waarin mogelijke oplossingen voor het probleem aan de onderkant van de arbeidsmarkt centraal staan. Voor jou tien anderen. Uitbuiting aan de onderkant van de arbeidsmarkt verschijnt in september 2011, eveneens bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.

    © Will Tinnemans, januari 2011



terug ...